Aranya Kanda Sarga 54 – araṇyakāṇḍa catuḥpañcāśaḥ sargaḥ
|| laṅkāprāpaṇam ||
hriyamāṇā tu vaidēhī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśr̥ṅgasthān pañca vānarapuṅgavān || 1 ||
tēṣāṁ madhyē viśālākṣī kauśēyaṁ kanakaprabham |
uttarīyaṁ varārōhā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumōca yadi rāmāya śaṁsēyuriti maithilī |
vastramutsr̥jya tanmadhyē nikṣiptaṁ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṁ viśālākṣīṁ nētrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrōśantīṁ tathā sītāṁ dadr̥śurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṁ gr̥hya vaidēhīṁ rākṣasēśvaraḥ |
tāṁ jahāra susaṁhr̥ṣṭō rāvaṇō mr̥tyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgēnēva bhujagīṁ tīkṣṇadaṁṣṭrāṁ mahāviṣām |
vanāni saritaḥ śailān sarāṁsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṁ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakranikētaṁ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṁ śaraṇaṁ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivr̥ttōrmī ruddhamīnamahōragaḥ || 9 ||
vaidēhyāṁ hriyamāṇāyāṁ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācaḥ sasr̥juścāraṇāstadā || 10 ||
ētadantō daśagrīva iti siddhāstadā:’bruvan |
sa tu sītāṁ vivēṣṭantīmaṅkēnādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
pravivēśa purīṁ laṅkāṁ rūpiṇīṁ mr̥tyumātmanaḥ |
sō:’bhigamya purīṁ laṅkāṁ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṁrūḍhakakṣyābahulaṁ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṁ śōkamōhaparāyaṇām || 13 ||
nidadhē rāvaṇaḥ sītāṁ mayō māyāmiva striyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghōradarśanāḥ || 14 ||
yathā nēmāṁ pumān strī vā sītāṁ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchēttadēvāsyā dēyaṁ macchandatō yathā |
yā ca vakṣyati vaidēhīṁ vacanaṁ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṁ priyam |
tathōktvā rākṣasīstāstu rākṣasēndraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥpurāttasmātkiṁ kr̥tyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryān rākṣasān piśitāśanān || 18 ||
sa tān dr̥ṣṭvā mahāvīryō varadānēna mōhitaḥ |
uvācaitānidaṁ vākyaṁ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramitō gacchata satvarāḥ |
janasthānaṁ hatasthānaṁ bhūtapūrvaṁ kharālayam || 20 ||
tatrōṣyatāṁ janasthānē śūnyē nihatarākṣasē |
pauruṣaṁ balamāśritya trāsamutsr̥jya dūrataḥ || 21 ||
balaṁ hi sumahadyanmē janasthānē nivēśitam |
sadūṣaṇakharaṁ yuddhē hataṁ rāmēṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tatra krōdhō mamāmarṣāddhairyasyōpari vartatē |
vairaṁ ca sumahajjātaṁ rāmaṁ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṁ ripōḥ |
na hi lapsyāmyahaṁ nidrāmahatvā samyugē ripum || 24 ||
taṁ tvidānīmahaṁ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṁ śarmōpalapsyāmi dhanaṁ labdhvēva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthānē vasadbhistu bhavadbhī rāmamāśritā |
pravr̥ttirupanētavyā kiṁ karōtīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṁ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatnō rāghavasya vadhaṁ prati || 27 ||
yuṣmākaṁ ca balajñō:’haṁ bahuśō raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthānē mayā yūyaṁ niyōjitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṁ vākyamupētya rākṣasā
mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṁ sahitāḥ pratasthirē
yatō janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ
susamprahr̥ṣṭaḥ parigr̥hya maithilīm |
prasajya rāmēṇa ca vairamuttamaṁ
babhūva mōhānmuditaḥ sa rākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē araṇyakāṇḍē catuḥpañcāśaḥ sargaḥ || 54 ||
